Kumkuat Nedir? Faydaları, Besin Değeri, Nasıl Yenir ve Yetiştirilir?
Kumkuat, kabuğuyla birlikte yenen tek turunçgil. Tatlı kabuğu ve ekşi içiyle sıra dışı bir lezzeti var. Besin değerini, faydalarını, nasıl yenildiğini, reçelini ve saksıda nasıl yetiştirileceğini anlattık.
Kısa cevap: Kumkuat, zeytin büyüklüğünde, turuncu renkli küçük bir turunçgildir. Diğer turunçgillerin aksine kabuğuyla birlikte yenir: kabuğu tatlı, içi ise ekşidir. 100 gramında yaklaşık 71 kalori, 6,5 gram lif ve 44 mg C vitamini bulunur. Taze yenebildiği gibi reçel, şekerleme, salata ve soslarda da kullanılır. Saksıda yetiştirilebilen dayanıklı bir ağaçtır.
Kumkuat, manavlarda kış aylarında görülen ama çoğu kişinin nasıl yeneceğini bilmediği bir meyve. Çincede "altın portakal" anlamına gelen adıyla bilinen bu minik meyve, hem lezzeti hem de besin değeriyle denemeye değer. Aşağıda kumkuat hakkında merak edilenleri topladık.
Kumkuat nedir, nereden gelir?
Kumkuat, turunçgiller ailesinin bir üyesidir ve anavatanı Güney Çin'dir. Yüzyıllardır Çin, Japonya ve Güneydoğu Asya'da yetiştirilir. Bugün Akdeniz iklimine sahip birçok bölgede, ülkemizde de özellikle Akdeniz ve Ege kıyılarında yetiştirilmektedir. Türkçede kamkat, kumkat ve süs mandalinası adlarıyla da bilinir. En yaygın türü oval meyveli Nagami kumkuattır; daha yuvarlak ve tatlı olan Meiwa türü de vardır.
Kumkuat ağacı küçük boylu, sık yapraklı ve süs bitkisi olarak da değerli bir bitkidir. Diğer turunçgillere göre soğuğa daha dayanıklıdır ve kış başında meyve verir.
Kumkuatın besin değeri
Kumkuat kabuğuyla yendiği için, diğer turunçgillere göre daha fazla lif içerir. Kabuk, aynı zamanda meyvenin antioksidan bileşiklerinin önemli bir kısmını barındırır.
Bir porsiyon (yaklaşık 5–6 tane, 100 gram) kumkuat, yetişkin bir kadının günlük C vitamini ihtiyacının yarısından fazlasını karşılar. Lif açısından ise birçok meyveden zengindir. Bu sayede tok tutar ve kan şekerini hızla yükseltmez.
Kumkuatın faydaları nelerdir?
- Lif açısından zengindir: Kabuğuyla yenmesi sayesinde 100 gramında 6,5 gram lif bulunur. Lif, bağırsak hareketlerini düzenler ve tokluk hissini artırır.
- C vitamini kaynağıdır: Kolajen yapımı, bağışıklık ve demir emilimi için gereklidir. Ayrıntılar C vitamini yazımızda.
- Antioksidan içerir: Kabuk, flavonoidler ve uçucu yağlar açısından zengindir. Bu bileşikler hücreleri oksidatif hasara karşı korumaya yardımcı olabilir.
- Düşük kalorilidir: Şekersiz tüketildiğinde tatlı ihtiyacını karşılayan hafif bir atıştırmalıktır.
İnternette kumkuatın kanseri önlediği, kolesterolü düşürdüğü ya da diyabeti tedavi ettiği yazılsa da bu iddialar insan çalışmalarıyla gösterilmemiştir. Kumkuat, sağlıklı bir beslenmenin lezzetli bir parçasıdır; ilaç değildir.
Kumkuat ile portakal arasındaki fark
Kumkuat görünüşte minik bir portakalı andırsa da birkaç önemli farkı vardır. Portakalın kabuğu acı ve kalındır, içi tatlıdır. Kumkuatta ise tam tersi: kabuk ince, tatlı ve aromatik; iç kısım ekşidir. Bu yüzden portakal soyularak, kumkuat bütün olarak yenir.
Besin değeri açısından da fark vardır. 100 gram portakalda yaklaşık 2 gram lif bulunurken kumkuatta bu miktar 6,5 gramdır. Bunun nedeni, lif açısından zengin kabuğun da yenmesidir. Kalorisi portakaldan biraz yüksektir; ama bir öğünde yenen miktar genellikle azdır. Kumkuat; limonkuat (kumkuat ile limonun melezi) ve kalamondin gibi başka küçük turunçgillerle de karıştırılabilir. Kalamondinin kabuğu daha incedir ve meyve daha çok soslarda kullanılır.
Kumkuat nasıl yenir?
Kumkuatı soymaya çalışmayın; asıl lezzet kabuğundadır.
İlk denemede ekşiliği şaşırtabilir. Daha tatlı bir tat için iyice olgunlaşmış, parlak turuncu ve hafif yumuşak meyveleri seçin. Yeşilimsi ve sert olanlar daha ekşidir.
Kumkuat mutfakta nasıl kullanılır?
- Salatalarda: İnce dilimlenmiş kumkuat, roka ve nar ile hem renk hem tat katar.
- Reçel ve marmelat: Kabuğuyla pişirildiği için kendine has, hafif acımsı bir aroması olur.
- Şekerleme: Şekerli suda pişirilip kurutulan kumkuat, tatlılarda süs olarak kullanılır.
- Et ve balık sosları: Ördek, tavuk ve somonla iyi uyum sağlar.
- İçeceklerde: Dilimleri soğuk çaya, maden suyuna ya da kokteyllere eklenebilir.
Pratik kumkuat reçeli
500 gram kumkuatı yıkayıp ikiye kesin ve çekirdeklerini çıkarın. 300 gram şeker ve yarım su bardağı su ile kısık ateşte, meyveler yumuşayıp şurup koyulaşana kadar yaklaşık 30–40 dakika pişirin. Sonuna bir tatlı kaşığı limon suyu ekleyin. Sıcakken temiz kavanozlara doldurup ağzını kapatın. Reçel şeker içerdiği için ölçülü tüketilmelidir.
Kumkuat nasıl seçilir ve saklanır?
Lekesiz, parlak turuncu, dolgun ve hafif sert meyveleri seçin. Kumkuat oda sıcaklığında birkaç gün, buzdolabında ise iki haftaya kadar dayanır. Dondurucuda da saklanabilir; çözüldükten sonra reçel ve soslarda kullanmak daha uygundur.
Kumkuat nasıl yetiştirilir?
Kumkuat, saksıda yetiştirilmeye en uygun turunçgillerden biridir. Balkon ve teraslarda hem süs bitkisi olarak hem de meyvesi için yetiştirilebilir.
Kumkuat fidanları genellikle aşılı olarak satılır ve birkaç yıl içinde meyve vermeye başlar. Bahar aylarında turunçgil gübresi vermek verimi artırır. Saksıda yetiştirilen ağaçlar her iki üç yılda bir daha büyük bir saksıya alınmalıdır.
Kumkuat yerken nelere dikkat edilmeli?
Kumkuat çoğu kişi için güvenlidir. Turunçgil alerjisi olanlar dikkatli olmalıdır. Kabuğuyla yendiği için tarım ilacı kalıntısı açısından meyveyi iyi yıkamak önemlidir; meyve ve sebzelerdeki kalıntıları azaltmanın yollarını pestisit kalıntısı yazımızda anlattık. Asidi nedeniyle reflü ve mide hassasiyeti olanlar az miktarla başlamalıdır. Kış meyvelerini çeşitlendirmek isterseniz nar ve muz yazılarımıza da göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kumkuat kabuğuyla mı yenir?
Evet. Kumkuat kabuğuyla birlikte yenen tek turunçgildir; kabuğu tatlı, içi ekşidir ve ikisi birlikte dengeli bir tat verir.
Kumkuat kaç kalori?
100 gram çiğ kumkuat yaklaşık 71 kaloridir. Bu da 5–6 tane meyveye denk gelir.
Kumkuat hangi mevsimde olur?
Kumkuat kış meyvesidir; genellikle kasımdan martın sonuna kadar manavlarda bulunur.
Kumkuat ağacı evde yetişir mi?
Evet. Bol güneş alan bir balkon ya da cam kenarında, süzek topraklı bir saksıda yetiştirilebilir; sert donlarda korunması gerekir.
Kumkuatın çekirdeği yenir mi?
Çekirdekler zararlı değildir ama acı olabilir. Çoğu kişi çekirdekleri ayırarak yemeyi tercih eder.
